101 lat temu, 11 listopada 1918 roku po 123 latach zaborów Polska odzyskała niepodległość. Od rozbioru Polski przez Rosję, Prusy i Austrię w 1795 roku naszego kraju nie było na mapie. Naród nadal istniał, ale teren kraju, administracja i rządy były pod władzą zaborców. Polacy w tym czasie wiele razy próbowali odzyskać niepodległość. Największymi zrywami niepodległościowymi były powstania – listopadowe (1830 r.) i styczniowe (1863 r.), które zakończyły się niepowodzeniem.
Największa realna szansa na odzyskanie wolności zaistniała w roku 1914, gdy wybuchła I wojna światowa. Po jednej stronie znalazły się Niemcy i Austria, a po drugiej Francja, Rosja i Wielka Brytania. Po raz pierwszy państwa, które dokonały rozbiorów Polski, znalazły się po różnych stronach frontu, co wzbudziło nadzieje na odzyskanie niezależności.
Wbrew pozorom, wojna dała Polakom szansę na powrót na mapę Europy. A gdy jesienią 1918 r. dobiegała końca, przyniosła klęskę wszystkim trzem zaborcom. Rosja pogrążyła się w zamęcie rewolucji i wojnie domowej, wielonarodowa monarchia austro-węgierska rozpadała się i chyliła ku upadkowi, a Niemcy uginały się pod naporem wojsk Ententy. Dla Polaków była to niepowtarzalna szansa, aby móc odzyskać utracony byt państwowy. Widząc nieuchronną klęskę zaborców, Polacy zaczęli przejmować władzę wojskową i cywilną, tworząc zręby przyszłego państwa. Na czele państwa jako naczelnik stanął Józef Piłsudski.

%foto UMDT  %foto UMDT

%foto UMDT  %foto UMDT W I wojnie światowej Rosja stanęła naprzeciw sojuszu Niemiec i Austro-Węgier. W rezultacie również na ziemiach Polski wytworzyły się stronnictwa prorosyjskie i proaustriackie. Orientację prorosyjską reprezentowali ludzie związani z Ligą Narodów i endecją (Narodowa Demokracja) z Romanem Dmowskim na czele. Za głównego przeciwnika uznawali oni Prusy. Koncepcja proaustriacka narodziła się w oparciu o Polską Partię Socjalistyczną z Józefem Piłsudskim. Z powodu szerszej autonomii w Galicji, planowali oni wprowadzenie własnych sił zbrojnych do Królestwa Polskiego, a następnie wybuch powstania przeciwko Rosji. Na wyzwolonych terenach miał powstać zalążek państwa polskiego, które stopniowo miało odzyskać dawne terytorium.

%foto UMDT  %foto UMDT %foto UMDT  %foto UMDT W I wojnie światowej brały udział 33 państwa, 10 milionów ludzi zginęło w działaniach wojennych, a prawie 20 milionów zostało rannych. Po wojnie zmieniły się granice państwowe oraz formy rządów. Zakończyła się ona właśnie 11 listopada 1918 r. po kapitulacji Niemiec na froncie zachodnim. W tym dniu Polska powróciła na mapę Europy. Również tego dnia marszałek Piłsudski został Naczelnym Dowódcą Wojsk Polskich, a po jego negocjacjach z Centralną Radą Żołnierską jeszcze tego samego dnia wojska niemieckie zaczęły wycofywać się z Królestwa Polskiego.

Niepodległość jednak nie była dziełem przypadku. Wiązała się ściśle z walką zbrojną narodu polskiego w latach I wojny światowej – w Legionach Polskich, w formacjach militarnych powstałych w Rosji, w Armii Polskiej gen. Józefa Hallera, w różnych organizacjach konspiracyjnych, a także w ramach działalności na polskiej i międzynarodowej arenie politycznej. Sprawę polską popierały stolice europejskie, takie jak Londyn i Paryż oraz na kontynencie amerykańskim Waszyngton, gdzie szczególną rolę odegrał prezydent Woodrow Wilson, oficjalnie uznając prawo Polaków do posiadania własnego państwa. W tych krajach wielkim orędownikiem przywrócenia Polsce niepodległości był światowej sławy pianista Ignacy Józef Paderewski.

%foto UMDT  %foto UMDTPo oficjalnym uzyskaniu niepodległości przez Polskę, trzeba ją było jeszcze zachować. O utrwalenie i utrzymanie dopiero co odzyskanej niepodległości przyszło narodowi polskiemu toczyć krwawe boje. Oprócz postanowień traktatu wersalskiego, w kształtowaniu się powojennej Polski dużą rolę odegrały walki toczone z państwami sąsiadującymi o jej granice oraz o utrwalenie i utrzymanie dopiero co odzyskanej niepodległości: zacięte walki z Ukraińcami w Galicji Wschodniej, powstanie wielkopolskie, powstania śląskie: 1919, 1920, 1921, wojna z Rosją 1920 roku.

W dniu 1 listopada Ukraińcy przy cichej pomocy Austriaków opanowali Lwów. Polskie organizacje paramilitarne przy pomocy młodzieży stawiły opór. Odsiecz polska pod dowództwem ppłk. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego w dniu 20 listopada wyparła przeciwnika z miasta.
Na wschodnich kresach dawnych ziem polskich na Mińszczyźnie, Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie oddziały polskiej samoobrony skutecznie walczyły z bolszewikami, którzy wkraczali na tereny opuszczane przez wojska niemieckie.
W dniu 27 grudnia 1918 r. wybuchło Powstanie Wielkopolskie, które zrzucając pruskie jarzmo, przywróciło Wielkopolskę do macierzy. Powodzenie powstania miało duże znaczenie dla przebiegu konferencji w Paryżu. Mocarstwa zachodnie zostały bowiem postawione przed faktem dokonanym. Niestety, w pozostałych kwestiach postanowienia nie były korzystne dla Polski.

%foto UMDT  %foto UMDTW styczniu 1919 r. do Śląska Cieszyńskiego wkroczyli Czesi roszcząc sobie prawa do terenów nad Olzą. Słaba obrona polska została zepchnięta aż do Wisły. Mediacja państw zachodnich przyznała Czechom ich zdobycze terytorialne.
Ponadto trzeba było trzech powstań śląskich (1919, 1920, 1921), by choćby część Górnego Śląska znalazła się w granicach Polski.
Przypieczętowaniem dzieła odrodzenia Rzeczypospolitej była Bitwa Warszawska 1920 r., w której naród polski obronił odzyskaną niepodległość.
Mimo potępienia działań polskich przez mocarstwa zachodnie, w kwietniu 1920r. Polacy zdecydowali się na ofensywę na Ukrainie. Jednak Rosjanie, którzy uporali się już z kontrrewolucjonistami, odpowiedzieli miażdżącym kontruderzeniem. Armia Czerwona dowodzona przez marszałka Tuchaczewskiego stanęła na przedpolach Warszawy. W sierpniu doszło do osławionego „Cudu nad Wisłą”. Armia gen. Władysława Sikorskiego, trzykrotnie słabsza niż siły bolszewickie, natarła na wschodni brzeg Wkry, a potem na Nasielsk. Ciężkie boje toczyły się przez następny dzień, kiedy to sowieckie armie podjęły atak na całym odcinku. Rosjanom nie udało się jednak odzyskać inicjatywy. 16 sierpnia rozpoczęło się uderzenie znad Wieprza, dzięki przełamaniu sowieckiego frontu Polakom udało się wyjść na tyły armii Tuchaczewskiego i zmusić go do odwrotu. Już 18 sierpnia Polacy otrzymali rozkaz pościgu za wycofującym się nieprzyjacielem. Bitwa Warszawska przekreśliła plany rozprzestrzenienia komunizmu na Europę Zachodnią.

Zawieszenie broni kończące walki na froncie wschodnim zostało podpisane 8 października 1920r. W wyniku rozmów pokojowych w marcu 1921 r. podpisano pokój w Rydze kształtujący granicę wschodnią Polski.

%foto UMDT  %foto UMDTWreszcie powstała II Rzeczpospolita. Przetasowania na nowej scenie politycznej Polski trwały dość długo. Pomimo nich, 11 listopada 1918 r. Polska, po 123 latach niewoli, wyłoniła się z wojennej zawieruchy jako szóste co do wielkości państwo w Europie, z dużym potencjałem ludności, zachowaną tradycją i pamięcią dawnej świetności. Trzeba jednak było odbudować pozycję państwa na międzynarodowej arenie politycznej. Dodatkowo ważnym wewnętrznym problemem, przed którym stanęło młode państwo było zjednoczenie ziem polskich, pozostających przecież przez 123 lata pod zaborami. Zróżnicowany był poziom rozwoju gospodarczego, system prawny, oświatowy, różna waluta. Przezwyciężenie tych trudności wymagało wiele wysiłku. Dopiero po paru latach widoczne były efekty zmian. Na wykonanie tych niełatwych zadań Polska miała, jak się wkrótce okazało, zaledwie 20 lat. Nadciągała bowiem druga wojna, mająca zmienić oblicze Europy.

%foto UMDT  %foto UMDT

Polska mogłaby nigdy nie odzyskać niezależności, gdyby nie niezłomność wielu naszych przodków, którzy przelali krew za utraconą Ojczyznę. Mimo wielu prób zaborców wynarodowiania Polaków, zakazów używania języka polskiego, czytania czy śpiewania po polsku, nieprzyjaciele nie zdołali zabić ducha polskości. Dzięki temu teraz możemy cieszyć się wolnością, nikt nam nie narzuca innej kultury czy języka, możemy wybrać, gdzie i jak chcemy żyć.

%foto UMDT  %foto UMDTDzień 11 listopada 1918 r., w którym Józef Piłsudski przejął władzę, został w 1937 roku oficjalnie ogłoszony świętem narodowym dla uczczenia powstania suwerennego ośrodka władzy odrodzonej Polski. Obchodzono go jednak jako Święto Niepodległości już od 1919 r. Od tego czasu jest jednym z najważniejszych świąt obchodzonych przez Polaków w kraju i zagranicą. Po II wojnie światowej władze Polski Ludowej usunęły Święto Niepodległości z kalendarza, ale nie z serc Polaków. Środowiska niepodległościowe nadal obchodziły kolejne rocznice 11 listopada 1918 roku. Dopiero w 1989 roku Sejm IX Kadencji przywrócił narodowi to święto, którego oficjalna nazwa brzmi: Narodowe Święto Niepodległości.

%foto UMDT  %foto UMDT