Dzisiaj 15 sierpnia 2020 r. przypada 100. rocznica kluczowego momentu Bitwy Warszawskiej, która rozegrana została w dniach od 13 do 25 sierpnia 1920 r. i stanowiła przełom w wojnie polsko-bolszewickiej, sprawiając że zmienił się bieg zakładanej przez bolszewików historii. Wydarzenie to nazwano później „Cudem nad Wisłą”, a ponadto z rozkazu marszałka Józefa Piłsudskiego dla uczczenia rocznicy zwycięstwa Polaków nad Bolszewikami 15 sierpnia ustanowiono Dniem Wojska Polskiego.
Wojna polsko-bolszewicka była konfliktem pomiędzy odtworzoną w 1918 r. Rzeczpospolitą Polską a powstałą w 1917 r. Rosją Radziecką. Dla obydwu krajów miało fundamentalne znaczenie dla określenia własnego miejsca na mapie Europy. Dla Polski stawką była niepodległość, określenie ustroju państwa i granicy wschodniej oraz utworzenie korzystnej sytuacji międzynarodowej w najbliższym sąsiedztwie. Dla Rosji była to natomiast konsekwencja nowej ideologii zakładającej światową rewolucję i powszechne wprowadzenie komunizmu
.

Jak zaznacza Minister Obrony Narodowej Mariusz Błaszczak: „1920 – polskie zwycięstwo dla wolności Europy – to hasło uroczystości i wielu działań Wojska Polskiego i Ministerstwa Obrony Narodowej z okazji stulecia Bitwy Warszawskiej, określanej jako 18. decydującej bitwy w dziejach świata. Dla ówczesnej, odradzającej się po latach niewoli Polski był to moment szczególny. W godzinie wielkiej próby cały naród stanął do walki, by bronić z takim trudem wywalczonej niepodległości”.

Z okazji doniosłej rocznicy warto spojrzeć na wydarzenia z tamtego okresu w ujęciu historycznym. Wojna polsko-bolszewicka nie została nigdy wypowiedziana, a walki toczyły się początkowo w pewnej próżni prawnej i wojskowej. Nic dziwnego zatem, że data jej rozpoczęcia nie jest oczywista. Nie brakuje też działań propagandowych mających przerzucić odpowiedzialność za wybuch konfliktu na stronę polską. Rosja w tamtym czasie była ogarnięta wewnętrznym konfliktem między obywatelami lojalnymi wobec caratu sprawującego władzę przed Rewolucją Październikowa a tymi, którzy opowiadali się za marksizmem-leninizmem. Problem stanowiło również zakończenie I Wojny Światowej i wycofywanie się z Europy Środkowej wojsk niemieckich powodując powstanie politycznej pustki pomiędzy Warszawą a Moskwą.

Bitwa Warszawska cud nad Wisla 1920 300x124 Stulecie Bitwy Warszawskiej

Na przełomie 1918 i 1919 roku utworzona w tym celu przez bolszewików Armia Zachodnia zajęła Mińsk i Wilno, wchodząc w styczność z oddziałami polskimi. Lenin jednocześnie rozpoczął tzw. „zbieranie ziem byłego imperium”, na których zamierzał wprowadzić nowy ustrój i podjął próbę eksportu rewolucji na zachód. Pragnął uzyskać styczność z Prusami Wschodnimi, żeby mieć wpływ na trwającą w Niemczech rewolucję. Następnym etapem ofensywy Armii Czerwonej miało być uderzenie w kierunku Niemna i Bugu w styczniu i lutym 1919 roku. Operacja ta nosiła nazwę: „Cel Wisła”.

Za początek wojny uznać możemy starcie koło białoruskiego miasteczka Mosty, gdzie wojska polskie 14 lutego 1919 roku powstrzymały marsz oddziałów bolszewickiego Frontu Zachodniego, które posuwały się za wycofującymi się Niemcami. Na początku marca ruszyła polska ofensywa. Wojska polskie zajęły Słonim i Pińsk, docierając w okolice Lidy.

Kolejna ofensywa ruszyła na początku kwietnia. Do 19 kwietnia oddziały polskie dowodzone przez gen. Stanisława Szeptyckiego zajęły Lidę, Baranowicze, Nowogródek i Wilno, które było najważniejszym celem ofensywy. Dalsze działania doprowadziły do zajęcia przez wojska polskie Mińska, Bobrujska i Borysowa. Ostatecznie w styczniu 1920 roku oddziały gen. Szeptyckiego zajęły Dyneburg, który przekazano Łotwie.

1 bitwa warszawska Stulecie Bitwy Warszawskiej

Na początku 1920 roku Marszałek Józef Piłsudski nie kontynuował ofensywy, ponieważ do decydującego starcia dochodziło w wojnie domowej w Rosji. Już na wiosnę Piłsudski zawiązał sojusz z Ukrainą i polsko-ukraińskie oddziały w maju zajęły Kijów.

W tej sytuacji Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę, dowodzoną przez Michaiła Tuchaczewskiego, jednego z najzdolniejszych dowódców sowieckich. Zdecydowany atak Tuchaczewskiego miał na celu zdobycie Warszawy, jednocześnie armia Siemiona Budionnego zaatakowała Polaków w rejonie Lwowa, a korpus kawalerii Gaj-Chana miał opanować północne Mazowsze, aby w ten sposób otoczyć i ostatecznie pokonać siły polskie.

Wydawało się, że stolica jest nie do obrony. Jednak w czasie, kiedy Armia Czerwona zbierała siły do ostatecznej bitwy, Polacy przegrupowali wojska. Marszałek Józef Piłsudski już w pierwszej połowie lipca planował doprowadzenie do wielkiej bitwy. Początkowo zamierzał zatrzymać odwrót polskiej armii na linii Narwi i Bugu. Jednak szybszy i bardziej dramatyczny odwrót polskich wojsk wymuszał wybranie nowej lokalizacji.

polska flaga Stulecie Bitwy Warszawskiej

Powstał zatem strategiczny plan dużej bitwy, która zdaniem Józefa Piłsudskiego mogła zmienić przebieg toczącego się konfliktu zbrojnego. Autorem planu Bitwy Warszawskiej był Szef Sztabu Generalnego WP gen. Tadeusz Rozwadowski a kluczową rolę odegrał manewr polskiej armii przeprowadzony przez Naczelnego wodza Józefa Piłsudskiego. Linię obrony (liczącą ok. 800 km) Piłsudski oparł o rzeki: Orzyc-Narew-Wisła-Wieprz-Seret. Podzielił ją na trzy fronty, przydzielając dowództwo generałom, do których miał największe zaufanie: Józefowi Hallerowi (Front Północny – obrona Warszawy), Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu (Front Środkowy – uderzenie na armię Tuchaczewskiego) i Wacławowi Iwaszkiewiczowi (Front Południowy). Po 14 sierpnia polska 5. armia generała Władysława Sikorskiego przystąpiła do działań zaczepnych Przyjmuje się, że 15 sierpnia bitwa weszła w fazę decydującą, w konsekwencji odzyskując do 20 sierpnia szereg pozycji i zagrażając odcięciem wojsk bolszewickich.

Dziś z całą pewnością można powiedzieć, że pozostaje dwóch autorów zwycięstwa: Rozwadowski i Piłsudski. Można powiedzieć, że Polska odniosła zwycięstwo dzięki zgodnej współpracy naczelnego dowództwa, które w czasie krytycznym dla kraju potrafiło schować urazy i osobiste niechęci.

W historii sztuki wojennej Bitwa Warszawska jest jednak przykładem rozstrzygającego manewru, którego efekt końcowy osiągnięty został myślą przewodnią dowódcy, rzetelną pracą sztabu oraz wysokimi umiejętnościami oficerów i żołnierzy na polu walki.

Warto zaznaczyć, że w Bitwie Warszawskiej udział brał gen. Marian Kukiel, urodzony w Dąbrowie Tarnowskiej.

Wykorzystano informacje z portali:
www.dzieje.pl
www.tytus.edu.pl